Christelijk nationalisme: de dood van het mededogen

Knack (2026)

Van groepsgebeden in het Witte Huis tot antimigratie­protest in kruisvaardersoutfit: er hangt een militant christelijk reveil in de politiek. Maar hoe christelijk zijn die politici in de praktijk, vraagt filosofe Suzanne Roes zich af.

Bij zijn inauguratie bracht de Amerikaanse president Donald Trump een speciale Bijbeluitgave uit. Defensieminister Pete Hegseth heeft tattoos met de tekst ‘Deus Vult’ (’God wil het’) en van het Jeruzalemkruis, een teken van de middeleeuwse kruisvaarders. In Nederland blijft PVV-leider Geert Wilders kiezers herinneren aan de ‘joods-christelijke traditie’. En in september plaatsten antimigratieactivisten in kruisvaarderskledij vlaggen met het Jeruzalemkruis op rotondes van Britse kustgemeenten.

Geloof en en nationalisme lijken weer nauw met elkaar verweven. Maar wat betekent het vandaag om christelijk te zijn? En hoe christelijk belijden de rechtse voorvechters die felbevochten ‘normen en waarden’ echt?

Nazisme

De band tussen christendom en nationalisme is niet nieuw, zegt theoloog en filosoof Rik Peels. ‘Het klassieke voorbeeld is natuurlijk het fascisme in de Tweede Wereldoorlog: daar zag je een verwevenheid van bepaalde groepen van christenen – de Deutsche Christen – met het nazisme. Maar de link tussen sommige vormen van christendom en extremisme is veel ouder dan dat. Denk aan de kruistochten, die nu weer lijken op te spelen. Waren de kruisvaarders dan extreemrechts? Dat kun je retrospectief niet zeggen, want we hadden nog geen democratische rechtsstaat in de middeleeuwen. Maar je zag toch wél al vijandschapsdenken, haat tegenover andere groepen en het gebruik van geweld. En dat alles onder het motto “Deus vult”.’

Het is nu ook weer niet zo dat het christendom in het Westen altijd hoofdzakelijk een combattief ‘Voor God en vaderland’ voorstond. ‘De geschiedenis van het christelijke geloof toont the good, the bad and the ugly’, benadrukt Peels. En dus ook het goede. ‘Het geloof vertrekt nog altijd vanuit het idee dat we allemaal geschapen zijn naar het evenbeeld van God. Deels door die gedachte gebeurde de afschaffing van de slavernij in de Grieks-Romeinse wereld, en zeker ook die van de trans-Atlantische slavernij, op basis van christelijke overwegingen. Of neem het idee van mensenrechten: ook dat heeft christelijke wortels.’

Lees hier verder of stuur een bericht voor de tekst.